Çocuklarda İshal Nedir? Çocuklarda İshal Tedavisi nasıl olur?

• Çocuklarda İshal Nedir?

• Çocuklarda İshal Tedavisi nasıl olur?

• İshal genel olarak günde en az 3 kez sulu ya da cıvık dışkılama olmasıdır. 
• Bireyin normal günlük bağırsak hareket sayısını iki veya daha fazla aşan sayıda gevşek/sulu bağırsak hareketi de ishal olarak kabul edilir. 
• İshal her mevsim görülebilse de bazı mikropların görülme sıklığının ve bulaşmayı kolaylaştırıcı durumların artışı nedeniyle yaz aylarında ishal sıklığı artabilmektedir. 
• Her yaşta önemli olsa da özellikle 1-59 ay arası çocuklarda dünya genelinde en sık üçüncü ölüm nedeni ishaldir. Her yıl 5 yaş altındaki yaklaşık 450.000 ve 5-9 yaş arası 50.000 çocuğun ölümüne yol açmaktadır. 
• İshale bulantı, kusma, ateş, karın ağrısı, kramplar, iştahsızlık, baş ağrısı, döküntü ve bazen solunum sistemi yakınmaları eşlik edebilir.
• İshal pek çok nedene bağlı olabilir ancak en sık neden genellikle bağırsak sisteminin çeşitli mikroplarla enfekte olmasıdır. 
• Enfeksiyon, mikrop bulaşmış gıdalar veya içme suyuyla ya da kötü hijyen sonucu kişiden kişiye bulaşır. 
• Bulaştan 12 saat-10 güne kadar hastalık başlar. Ortalama 3-9 gün kadar sürer. 
• İshale neden olan mikroplar hastanın kişisel özelliklerine ve bölgeden bölgeye değişiklik gösterir. Tüm yaş gruplarındaki çocuklar arasında en yaygın patojenler rotavirüs ve Escherichia coli’dir. Bunların dışında norovirüs, adenovirüs ve astrovirüs en yaygın saptanan viral patojenler;  Salmonella spp., Shigella spp. ve Campylobacter spp en yaygın bakteriyel patojenler; Cryptosporidium, Giardia ve Entamoeba spp. ise en yaygın parazitik patojenler arasında yer almaktadır. 
• İshalin yarattığı en ciddi tehdit sıvı kaybıdır (dehidrasyon). İshal sırasında dışkının dışında kusmuk, ter, idrar ve solunum yoluyla da su ve pek çok mineral (sodyum, klorür, potasyum ve bikarbonat) kaybedilir. Bu kayıplar yerine konmadığı zaman dehidrasyon meydana gelir. 
• Dehidrasyon şiddetli olduğunda;

– uyuşukluk/bilinç durumunda kapanma

– çökük gözler

– su içme isteği azlığı ya da hiç olmaması 

– tansiyon düşüklüğü, nabzın hızlanması 

– idrar miktarında azalma 

gibi yakınma ve bulgular görülür.

• İshalin gelişmeden önce önlenmesi pek çok hayati riski, gelişebilecek komplikasyonları ve mali yükü engelleyecektir.
• İshalin önlenmesine yönelik temel tedbirler; 

– güvenli/temiz içme suyu kullanımı 

– el yıkama, kişisel ve gıda hijyen kurallarına uyum

 – yaşamın ilk 6 ayı boyunca sadece anne sütü ile beslenme, iki yaşına kadar da anne sütüyle beraber tamamlayıcı gıdalarla beslenme

– rotavirüs aşısı yapılmasıdır.

• İshalin tedavisindeki temel uygulamalar: 

İshalin tedavisi temel olarak destek tedavisidir. Çoğu hasta virüsle enfekte olduğu için kendi kendine iyileşecektir. Dikkat edilmesi gereken en önemli konu sıvı ve mineral kayıplarının yerine konulmasıdır. Tedavide; 

– Ağızdan rehidrasyon solüsyonu (ORS) ile rehidrasyonun tedavisi (ORS temiz su, tuz ve şekerden oluşan bir karışımdır. Oldukça ucuz ama çok etkili bir tedavi yöntemidir)

– Şiddetli dehidrasyon veya şok durumunda damar içi sıvılarla sıvı takviyesi

– Çinko takviyesi (10-14 gün)

– En erken zamanda ishale uygun, besin açısından zengin gıdalarla beslenme (basit şeker ve yağları içermeyen, kompleks karbonhidratlar içeren, probiyotikten zengin, posasız besinler) 

– Hekimin önereceği probiyotik takviyeleri

– Çok nadiren, çok az sayıda hastada gerektiği takdirde antibiyotik ya da parazit ilacı tedavisi

– İshal durdurucu ilaçlar ise kesinlikle kullanılmaz!!

• Mutlaka hekime başvuru yapılması gereken durumlar:

– İshal ve kusma sayısı çok fazla ise (çocuğun bu kayıpları ağız yoluyla karşılaması mümkün değilse)

– Çocuk su içmek istemiyorsa

– Sıvı kaybına ait yakınma ve bulgular varsa

– Dışkıda kan varsa

– Çocuk 6 aydan küçük ya da altta yatan kronik bir hastalığı (bağışıklık yetmezliği, diyabet vs.) varsa

• Sonuç olarak ishal oldukça önemli bir hastalıktır. Hem önlenebilir hem de tedavi edilebilir bir hastalıktır.
• Temiz besin ve su kullanıldığında, hijyen kurallarına uyulduğunda ve rotavirüs aşılaması yapıldığında ishal vakaları büyük oranda önlenecektir. 
• İshal gelişen çoğu hastada ise asıl önemli olan destek tedavisidir. Gereksiz antibiyotik ve diğer tedavilerden kaçınıp, sıvı ve mineral desteği sağlandığında hastalık çoğu zaman sorunsuz bir şekilde atlatılacaktır.

 

Yayınlanma tarihi: 25.08.2024
Güncellenme tarihi: 25.08.2024
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.

Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü. Erişim adresi : https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease